Meslek Rehberi: Meslekler, meslekler rehberi

Tercih Rehberi

Kaynakça: Meslek Rehberi, Uzaktan Eğitim

OKS, OGES, SBS, ÖSS derken öğrencilerin en yoğun ve hayatlarının kararlarını verecekleri günlere yine geldik. Bugünlerde meslek rehberi okurlarının yoğun şekilde hayatlarının tercihlerini yapmaya çalıştıklarını biliyoruz. Bu yüzden Meslek Rehberi ve Uzaktan Eğitim işbirliğiyle bu kısa Tercih Rehberi yazısını hazırladık. Tercih Rehberinin önemi şurada. Mümkün olduğunca kısa ve öz yazıyla sizi kendi tercihlerinizle başbaşa bırakabilmek. Kimse sizin adınıza tercih yapma hakkına sahip değil. İnsanı diğer yaratılmışlardan ayırt eden en önemli özellik kendisine özgür irade yani tercih hakkı verilmesi. Aslında hayattaki tüm çizgimiz ve sonuçları belki de tercihlerimiz doğrultusunda belirleniyor.
Tercih Nedir?

Tercih, gelecekteki bir olayla veya amaçlarınızla ilgili bir konuda bir dizi alternatif arasından seçme yapmaktır. Bunu yaparken seçtiğiniz tercih doğrultusunda yararlara ulaşmak söz konusu olduğu gibi zararlarına da katlanmak durumundasınız. Hayat bir nimet-külfet dengesi üzerine kurulmuştur. Bir tercih yaptığınızda artık bitmiştir. Örneğin, doktor olmayı tercih ettiyseniz artık mühendis olmanız sizden büyük ihtimalle uzak olmuştur. Doktor olmanın artılarına ulaşabilirsiniz ama mühendis olmanın artılarını terketme karşılığında. Buna yönetim bilimlerinde fırsat maliyeti derler. Yani bir fırsatı teptiğinizde katlanmanız gereken maliyet. O yüzden her tercih artılar yanında eksileri de kabul etmektir. Yani bir mal alıyorsunuz. Satıcı diyor ki kardeşim bunu alıyorsun ama bak bunu alırsan buna da katlanman lazım. Araba alıyorsanız benzin parası vermem diyemezsiniz. Onun gibi birşey.
Tercih gerçekten zor bir şey olmasına rağmen size bazı etkili ipuçları vererek bunu kolaylaştırmak ya da tercihinizi daha bilinçli yapmanıza yardımcı olmak Meslek Rehberi olarak amaçlarımızdan birisi.

Tercih ya da seçiminizi yaparken öncelikle elinize kağıt kalem alınız. Aşağıdakileri madde madde yazmaya başlayınız.

Adım Adım Tercih Rehberi

A. Tercihe başlamadan önce ideallerinizi ve amaçlarınızı belirleyiniz.

1. Benim hayattaki amacım nedir? Nereye gelmek istiyorum. Hayatta ne elde etmek istiyorum. Bu hedefi mutlaka büyük tutunuz. Örneğin, mühendis olmak bir amaç değildir. Ama yaptığı tasarım ve mühendislik harikalarıyla tüm dünyada 1 numara olmak bir amaç olabilir. Yazar olmak bir amaç değildir. Ama Harry Potter’ın yazarı gibi ilk kitabın çıktığı gün 5 milyon satmak bir amaçtır.
2. Sonuç her zaman hedeflenenden daha aşağıdadır. Dünyadaki en iyi mühendis olmayı hedeflediyseniz Türkiye’de 1 numara olabilirsiniz. Ama mühendis olmayı hedeflediyseniz sıradan bir mühendis olursunuz.

Bu iki madde sonunda belirlediğiniz hedef ve amaçlarda önünüzdeki 20-30 seneye ait hayatınızın kararını vereceğiniz şuurunda olmalısınız.
B. Tercihleri Belirlemeden Önce Amacınız İçin Önemli İç ve Dış Etkenleri Belirleyin
Tercihleri belirlemeden önce 4 şeyi bilmelisiniz. Bunlar aşağıdadır. Her madde altında mümkün olduğunca fazla şey yazmaya çalışın.

1. Zayıf Taraflarım Nelerdir?
2. Güçlü Taraflarım Nelerdir?
3. Fırsatlar Nelerdir?
4. Zorluklar nelerdir?

İlk olarak amacınızı belirleyin demiştik. Amacınıza doğru ilerlerken sizi yoldan alıkoyacak veya yardım edecek ikişer şey vardır. Bunların ikisi içeriden yani sizde olanlar diğer ikisi dışarından gelenlerdir. Zayıf taraflarınız ve Güçlü taraflarınız sizden olanlardır. Fırsatlar ve Zorluklar dışarıdan gelenlerdir. İçeriden gelen zayıf taraflarla dışarıdan gelen zorluklar sizin amaca ulaşmanızda engeldirler. Sizin zayıf yanlarınız ve dışarından gelen tehditler ve zorluklar amaca ulaşmanızı engeller. Tercihinizi yaptığınızda zayıf yanlarınızı güçlendirmek ya da zayıf yanlarınız dışarından gelen zorluklarla kesiştiğinde kaçınabilmek amaca ulaşmanız için çok önemlidir. Eğer fırsatlar ve güçlü yanlarınız kesişirse sizi kimse tutamaz.
Aşağıda dışarıdan ve içeriden gelenlerin muhtemel kesişmeleri ve yapmanız gerekenler yer almaktadır.

1. Zayıf Yanlarınız/Fırsatlar: Fırsatları kaçırmamak için zayıf yanlarınızı güçlendirin. Aksi takdirde fırsat kaçar. Kaçan fırsat aynı şekilde gelmez.
2. Zayıf Yanlarınız/Zorluklar: Erkekliğin onda dokuzu kaçmaktır demişler. Fakat daha iyisi zayıf yanlarınızı güçlü kılarak zorlukları yenebilmektir.
3. Güçlü Yanlarınız/Fırsatlar: Fırsatları gücünüzün son noktasına kadar değerlendirin.
4. Güçlü Yanlarınız/Zorluklar: Güçlü yanlarınızla zorlukların üstesinden gelmek için planlayın ve uygulayın.

Aslında Meslek Seçimi ya da Meslek Tercihi nedir diye sorulduğunda belki şöyle cevap verilebilir: Meslek Seçimi hayattaki amaçları gerçekleştirebilmek için insanın zayıf taraflarını güçlendirmek ve bunun için yetenekler geliştirmek, güçlü taraflarını öğrenmek, zorlukları yenmek için yeteneklerle donanmak ve fırsatları en iyi değerlendirebilmek için seçim yapmaktır.
C. Tercihlerinizi Belirleyin

Artık alternatifleri listeleyin. Amacınıza ulaşmanızda hangi meslek idealdir. Unutmayın! Meslek Seçimi veya Meslekler sizin aslında hayattaki amaçlarınızı gerçekleştirmek için birer araçtır. Meslek bir amaç değildir.

Araç Olarak Meslek

Seçtiğiniz meslek amacınızı gerçekleştirmede size güçlü donanımı sağlar. Mesleğinizi seçtikten sonra yeni 10-15 mesleğe daha geçiş yapacağınızı bilin. Bu yüzden Meslekte genel kategoriyi belirlemek çok önemlidir. Örneğin, Kimya Mühendisleri, Malzeme Mühendisleri Nanoteknoloji mühendisliği kurulduğunda hemen buraya adapte olabildiler. Ama aynı şeyi başka zıt meslekler için söylemek mümkün değildir. Seçtiğiniz meslek sizin başlangıç noktanızdır.

Amacı Gerçekleştirmede Okulun Önemi

Şüphesiz iyi bir okul amaçlarınızı gerçekleştirmek için gerekli donanımı almak için önemlidir. Söz konusu olan lise ise Türkiye’de liseler iyi bir üniversiteye sıçrama taşı olarak görüldüğünden OKS, SBS gibi sınavlar önem taşıyor. Maalesef ÖSS Sistemi yapılanmasındaki yanlışlıklar nedeniyle o da yetmiyor dershaneler ön plana çıkıyor. Okul önemli dedik ama okuldan daha önemlisi amacınızı bilmeniz ve kendinizi daha okul öğrenimi sırasında gerekli bilgilerle donatmanız. Popüler veya iyi bir okulu bitirip te yıllarca işsiz gezen niceleri vardır. Hangi programın hangi okulda en iyi verildiği okulun adından daha önemli. Örneğin iyi bir makine mühendisi olmak için daha popüler olan Boğaziçi yerine belki İTÜ daha iyi bir tercih olabilir. Boğaziçi Üniversitesinde Malzeme Mühendisliği okumaktansa belki de Anadolu Üniversitesinde okumak sizin amaçlarınız için daha uygun olabilir. O yüzden tercihlerinizde okuldan ziyade sizin tercih edeceğiniz programda eğitim kalitesi daha önemlidir.

Bilimsel bir çalışma sonucu ortaya çıkan şu: Öğrencinin başarısı üzerinde öğrencinin kendi payı %50, okulun %30, ve diğer etkenler %20. Amacını bilmeyen geçmiş olmak için geçen, diplomaya odaklı bir anlayışla dünyanın en iyi üniversitesini bitirseniz farketmez. Zira mevcut eğitim sisteminde en iyi üniversitede bile sıradan öğrenci olarak okulu bitirme şansı her zaman vardır (Bilimsel çalışmalar gösteriyor).

Umarız yazı yararlı olur ve amaçlarınızı belirleme ve gerçekleştirmede katkı sağlar.

Anahtar Kelimeler: Meslek Tercihleri, Tercih Rehberi, ÖSS Rehberi, ÖSS, Rehberlik, Meslekler, Meslek Seçimi, Meslek Rehberi.

Not: ÖSS Tercih Rehberi bağlantısından ÖSS Tercihiyle ilgili yazıya ulaşabilirsiniz.
Doç. Dr. B. Gültekin Çetiner

Uzaktan Eğitim/Meslek Rehberi